top of page

Είσαι δημιουργός ή δημιουργικός;

1 day ago
6 min read

Updated: 3 hours ago


Πυξίδα με πορτοκαλί βελόνα σε μωβ φόντο, δίπλα στον τίτλο «Είσαι δημιουργός ή δημιουργικός;»

Ιανουάριος 2023. Στο 60 Minutes, ο Anderson Cooper ρωτάει τον Rick Rubin αν ξέρει να δουλεύει κονσόλα.

«No. I have no technical ability. And I know nothing about music.»

Ο Rick Rubin στο 60 Minutes, στη σκηνή του meme «I have no technical ability»
το meme του Rick Rubin από το 60 Minutes. Πηγή: CBS / 60 Minutes

Το κλιπ έγινε meme μέσα σε λίγες μέρες. Αστείο, για όποιον ήξερε ποιος μιλάει.

Ο Rick Rubin ίδρυσε την Def Jam πριν από σαράντα χρόνια. Έχει κάνει παραγωγή για System of a Down, Beastie Boys, Johnny Cash, Red Hot Chili Peppers, Jay-Z και Linkin Park. Είναι από τους σημαντικότερους παραγωγούς της εποχής του. Και λέει ότι δεν ξέρει τίποτα από μουσική.

Ο Cooper γέλασε και τον ρώτησε το προφανές: τότε για ποιο πράγμα σε πληρώνουν; Ο Rubin απάντησε ότι πληρώνεται για την εμπιστοσύνη που έχει στο γούστο του και για την ικανότητά του να εκφράζει αυτό που νιώθει. Αυτό, είπε, είναι που έχει βοηθήσει τους καλλιτέχνες.

Αν το να είσαι τεχνικά καταρτισμένος είναι ο μόνος τρόπος να δημιουργήσεις, ο Rubin δεν τον έχει. Κι όμως ξέρει πώς να δημιουργήσει κάτι και με ποια μορφή θα το καταφέρει. Εκεί άρχισα να αναρωτιέμαι αν δημιουργός και δημιουργικός είναι τελικά το ίδιο πράγμα.

Συνήθως σημειώνω τις ιδέες μου σε notes στο κινητό και μετά τις συζητάω με ανθρώπους μου. Σημειώνω και τις δικές τους ιδέες, το πώς το βλέπουν εκείνοι. Το ίδιο έκανα και με αυτή την ερώτηση. Πρώτα με έναν φίλο στη Ρόδο, τον Σεπτέμβριο. Μετά ένα βράδυ, σε μια βόλτα στα Εξάρχεια. Και τέλος σε ένα installation στην Αθήνα, όπου είχα μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση πάνω σε αυτό.


Selfie σε τζάμι εισόδου έκθεσης στην Αθήνα, όπου έγινε η τρίτη κουβέντα για το άρθρο
Εδώ έγινε η τρίτη κουβέντα

Και κάπως έτσι ξεκίνησα να γράφω αυτό το άρθρο.

Ποιος θέτει τον προορισμό

Δημιουργός και δημιουργικός: τις δύο λέξεις που κάποιες φορές τις χρησιμοποιούμε σαν να είναι ίδιες. Δεν είναι.

Δημιουργικός νιώθω όταν βρίσκω διαφορετικούς τρόπους να κάνω το ίδιο πράγμα. Όταν δεν ακολουθώ την πεπατημένη και σκέφτομαι έναν δικό μου τρόπο να φτάσω στο αποτέλεσμα. Αυτό όμως δεν είναι απαραίτητα δημιουργία. Δεν δίνει κάτι καινούργιο. Είναι ένας διαφορετικός δρόμος προς ένα αποτέλεσμα που ήδη υπάρχει.

Δημιουργός νιώθω όταν γράφω. Όταν γράφω τις δικές μου ιδέες για το πώς αντιλαμβάνομαι τον κόσμο.

Η διαφορά λοιπόν δεν είναι στο πόση φαντασία έχεις, αλλά στο τι αλλάζεις: τη διαδρομή ή τον προορισμό.

Ο δημιουργικός ξέρει τον στόχο. Του τον έχουν θέσει. Και είναι δημιουργικός στον τρόπο που θα φτάσει εκεί. Ο δημιουργός βλέπει το αποτέλεσμα πριν υπάρξει, πριν ξέρει ποιο θα είναι το ταξίδι.

Η Margaret Boden, που πέρασε μια ζωή μελετώντας τη δημιουργικότητα, το περιγράφει με "λίγο" πιο επιστημονικό τρόπο. Κάθε πεδίο, λέει, έχει έναν «χώρο» με κανόνες: ένα μουσικό ύφος, ένα είδος ζωγραφικής, ένα σύστημα χορογραφίας. Η εξερευνητική δημιουργικότητα βρίσκει κάτι νέο μέσα στους κανόνες. Η μετασχηματιστική αλλάζει έναν από τους κανόνες, ώστε να γίνει δυνατός ένας προορισμός που πριν δεν υπήρχε στον χάρτη.

Άρα τελικά, ο δημιουργικός κινείται μέσα στον χάρτη ακολουθώντας την πυξίδα κάποιου άλλου. Ο δημιουργός ακολουθεί τη δική του, ακόμα κι αν τον βγάλει έξω από τον χάρτη.

Ο ηθοποιός, ο χορευτής και το refinement

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι χωρίζονται σε δημιουργούς και δημιουργικούς. Ο ρόλος αλλάζει, ακόμα και μέσα στο ίδιο "έργο".

Ένας ηθοποιός παίρνει ένα κείμενο και βρίσκει τον δικό του τρόπο να το παίξει. Ας πούμε ότι ο σκηνοθέτης θέλει να βγει θλίψη. Αν ο ηθοποιός επιλέξει να βγάλει πένθος, εκείνη τη στιγμή είναι δημιουργός.

Το ίδιο ισχύει για τον χορευτή. Ο χορογράφος στήνει τη χορογραφία με μια δική του λογική. Αν ο χορευτής επιλέξει συνειδητά να την ξανασχεδιάσει και να την πάει κάπου διαφορετικά, τότε γίνεται δημιουργός. Το «συνειδητά» είναι πολύ σημαντικό. Αν απλώς του βγήκε σε έναν αυτοσχεδιασμό, χωρίς να το επιλέξει, ήταν δημιουργικός. Και τυχερός. Είναι σκληρό, αλλά σημαίνει ότι μια υπέροχη στιγμή μπορεί να μην έχει δημιουργό.

Το βλέπω και στη δουλειά. Σε ένα refinement, ένας designer ή ένας engineer μπορεί να σταματήσει να συζητάει πώς θα λύσουμε κάτι και να πει, ως χρήστης, ότι λύνουμε το λάθος πρόβλημα. Εκεί γίνεται συνδημιουργός.

Δημιουργός δεν είσαι μόνο για ένα έργο. Μπορεί να είσαι για μια στιγμή.

Γιατί δεν το κάνουν όλοι

Αν αρκεί μια στιγμή, γιατί δεν το κάνουν όλοι; Δεν θα το έλεγα θέμα ταλέντου. Υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν τέλεια το πεδίο τους και κάνουν πάντα την ασφαλή επιλογή. Η γνώση σου δείχνει πού μπορείς να πας, αλλά δεν σου δίνει το θάρρος να πας.

Ο δημιουργός χρειάζεται ένστικτο. Αλλά χρειάζεται και συνειδητότητα του ενστίκτου: να ξέρει ότι μπορεί, και να ξέρει τη στιγμή που μπορεί.

Αυτή η συνειδητότητα γεννιέται με την τριβή. Όχι απαραίτητα με την τριβή στο να παίζεις κιθάρα ή να χορεύεις. Υπάρχουν δημιουργοί που δεν είχαν ποτέ την τεχνική, είχαν όμως το όραμα. Παρατηρούν, μπαίνουν στη θέση του άλλου, και όταν διστάζουν κοιτάνε μέσα τους, στην πυξίδα που έχτισαν όλα όσα έχουν δει και ζήσει.

Και το θάρρος να πας εκεί είναι εμπιστοσύνη στο ένστικτό σου. Και δεν χτίζεται από τις επιτυχίες. Χτίζεται από τις φορές που ακολούθησες τη δική σου πυξίδα και ήσουν εντάξει με ό,τι βγήκε. Κάθε φορά την εμπιστεύεσαι λίγο περισσότερο, μέχρι που κάποια στιγμή το αποτέλεσμα σε νοιάζει λιγότερο.

Η πρώτη επανάληψη είναι να εμπιστευτείς τον εαυτό σου και, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, να είσαι ok με αυτό που δημιούργησες. Οι άλλοι θα σου προτείνουν άλλους δρόμους, και μπορεί να φτιάξετε μαζί κάτι καινούργιο. Αλλά ξέρεις πού δεν θες να καταλήξεις. Να είσαι ο αρχιτέκτονας των δικών σου αποφάσεων και να ξέρεις το γιατί επέλεξες το ένα και όχι το άλλο.

Στοχεύεις να αγγίξεις τον άλλο, χωρίς να περιορίζεις τη δημιουργία σου σε ό,τι ήδη ξέρεις ότι του αρέσει. Ούτε στην αντίδρασή του. Και αυτό κοστίζει. Ο Rubin το διηγήθηκε πρόσφατα στο Diary of a CEO. Μετά από δύο τεράστια άλμπουμ, το Hybrid Theory και το Meteora στις αρχές των 2000, οι Linkin Park ήταν από τις μεγαλύτερες μπάντες στον κόσμο και μπορούσαν να ξαναβγάλουν τον ίδιο δίσκο. Με το Minutes to Midnight έψαξαν κάτι άλλο, ξέροντας τι περίμεναν οι φαν τους. Κατά τον Rubin, το μισό κοινό τους δεν το άντεξε. Η ίδια επιλογή όμως τους κράτησε ζωντανούς όταν το είδος τους έσβησε.

Δεν τους έκανε δημιουργούς η αλλαγή καθαυτή. Κάποιος που μένει ίδιος επειδή τον οδηγεί η πυξίδα του και κάποιος που μένει ίδιος επειδή φοβάται να αλλάξει μοιάζουν απ’ έξω ακριβώς το ίδιο. Γι’ αυτό πρέπει πάντα να έχεις συνειδητότητα του πού δείχνει η πυξίδα σου.

Κι αν το μισό σου κοινό σε απορρίψει, είσαι ακόμα δημιουργός;

Ποιος κρίνει τον δημιουργό

Ο ψυχολόγος Mihaly Csikszentmihalyi θα έλεγε ότι εξαρτάται από το κοινό. Για εκείνον, κάτι νέο μετράει ως δημιουργία μόνο όταν το αναγνωρίσουν οι άνθρωποι του πεδίου, οι κριτικοί και οι συνάδελφοι.

Εδώ διαφωνώ. Η κοινότητα κρίνει με τη δική της πυξίδα και απορρίπτει εύκολα ό,τι δεν χωράει σε αυτήν. Αν περιμένεις την έγκρισή της για να θεωρηθείς δημιουργός, στην ουσία ακολουθείς την πυξίδα της, και με τον ορισμό αυτού του άρθρου αυτό σε κάνει δημιουργικό. Δεν λέω ότι ο δημιουργός είναι τέλειος, ούτε ότι ό,τι φτιάχνει είναι καλό.

Η κοινότητα κρίνει κάτι άλλο, την επιτυχία. Και ο ίδιος ο Rubin, όταν ο Steven Bartlett τον ρώτησε αν μπορείς να είσαι σπουδαίος δημιουργός χωρίς να πετύχεις ποτέ εμπορικά, απάντησε ότι συμβαίνει μάλλον πιο συχνά απ’ ό,τι νομίζουμε, γιατί η επιτυχία εξαρτάται από πράγματα που κανείς δεν ελέγχει. Πόσες ταινίες, τραγούδια, και βιβλία έγιναν επιτυχημένα πολύ μετά την εποχή τους ;

Ο δημιουργός τελικά είναι η επανειλημμένη επιλογή, η επανειλημμένη εμπιστοσύνη στον εαυτό σου ότι μπορείς να θέσεις έναν στόχο και να είσαι καλά με αυτό. Το αν αυτός ο στόχος πέτυχε ή απέτυχε δεν σε κάνει λιγότερο δημιουργό. Σε κάνει λιγότερο πετυχημένο.

Και τώρα τι;

Τώρα το «I have no technical ability» ακούγεται αλλιώς. Ο Rubin περιγράφει τι έχτισε μέσα σε σαράντα χρόνια, την εμπιστοσύνη στο γούστο του, και αφήνει την τεχνική σε άλλους.

Όλοι μπορούμε να είμαστε δημιουργοί. Το θέμα είναι αν μπορούμε να δούμε την εσωτερική μας πυξίδα. Οι περισσότεροι δεν γίνονται δημιουργοί, γιατί δεν την εμπιστεύονται.

Και αυτό το κείμενο είναι ένα ερέθισμα. Το πώς θα το πάρεις, πώς θα το μετουσιώσεις και θα το χρησιμοποιήσεις, είναι αυτό που θα σε κάνει δημιουργό ή όχι.

Η διαφορά δεν είναι ούτε η φαντασία, ούτε η τεχνική, ούτε η επιτυχία.

Είναι ποιανού την πυξίδα θα ακολουθείς.

Πηγές

Comments


I offer free mentorship and honest feedback, drop a message and let’s explore the next steps, together.

© 2025 — Product Meditations by Angelos Spanos. Written with care. Shared with intention.

bottom of page